Geschiedenis

De Renkumse IJsvereniging “Vooruit” behoort tot de oudste ijsverenigingen van het land. De vereniging werd officieel opgericht op 1 november 1878*. In het jaar 1998 deden C. Burgsteijn, A.van Brakel en H.Karsch onderzoek naar het verleden van de IJsvereniging “Vooruit” en hun bevindingen treft u hier aan.

 

In het blad “Neder-Veluwe” van 20 januari 1887 lezen we het volgende artikel; De Neder-Veluwe, 20 Januari 1887. Renkum, 18 januari. Ook alhier levert het ijsvermaak voor alle standen een waar genot op. Verschillende schoone banen zijn aanwezig. Het “Broek “,benevens de weilanden van Oranje Nassau’s Oord” lenen zich daar uitstekend voor. Vooral zondag jl. bewogen zich honderden op deze uitgestrekte ijsvlakten. Van Wageningen bracht de stoomtram voortdurend een groot aantal rijders en rijderessen aan. Een keur van dames bewoog zich onder de bonte menigte, keurige toiletten werden aanschouwd, maar ook sierlijke rijderessen, die ieders bewondering afdwongen. En al hebben wij hier nog geen ijsclub die hardrijderijen organiseert, zoo zullen toch velen met genoegen vernemen dat tegen Donderdag (20 dezer) een wedstrijd op schaatsen zal worden gehouden, op de daar aanwezige banen. Naar men verneemt, bestaat de hiervoor werkzame Commissie o.a. uit de heeren; H. Leijgraaf en S.M. van Wijck. Aan deelnemers en aan een druk bezoek zal het zeker niet ontbreken. Moge het weder gunstig zijn.

 

 

 

Maar het was niet alleen maar ijspret, ook aan de armen werd gelukkig gedacht! Het was voorzeker eene goede gedachte van den heer A. J Leijgraaff alhier, om zondag jl. op de ijsbanen in het “Broek” een tweetal bussen voor de algemeene armen te plaatsen. Door veelen werd daarin eene gave gestort. De opbrengst overtrof nog ieders verwachting, en bedroeg de zeer aanzienlijke som van f 12, -In deze wintertijd is de koude fel, en het werk schaars. Ofschoon er in deze reeds veel wordt gedaan om in den steeds stijgende nood van een groot aantal behoeftige huisgezinnen te voorzien, zoo wel door werkverschaffing als het uitdeelen van levensmiddelen, zo neemt de behoefte door den aanhoudende strengen winter, in menig gezin nog met de dag toe. Niet onvermeld mag dan ook blijven, dat dezer dagen de Herv. Diaconie werd verrast met twee belangrijke giften. O.a. schonken de heeren bakkers, en wel H. Evers 200 en W. Dalman 350 halve kilo brood, benevens 10 weitenbroden om onder de armen van die gezindten te verdelen. – Door dit artikel is duidelijk geworden, dat de ijsvereniging “Vooruit” zeker nog niet bestond.(?) Maar onthoudt u de namen van de hier genoemde initiatiefnemers maar goed, want deze zullen we nog meer tegenkomen. En dan nu enkele grepen uit het verslag van bovenstaande schaatswedstrijd. -Uit De Neder-Veluwe, 27 januari 1887. Het IJsfeest te Renkum. -Op initiatief van de heeren S. M van Wijck, H. Leijgraaf, G. de Haas, AJ Leijgraaffen D. Doorman en de welwillend gesteund door de heeren A. van der Ent, P. v Gijtenbeek en van Van Welderen Baron Rengers, allen te Wageningen, en de heer A. v. Wijck te Heteren, had Zaterdag alhier voor de eerste maal een hardrijderij op schaatsen plaats. En ofschoon ZM de Koning tot leedwezen van velen geweigerd heeft om gebruik te mogen maken van de ijsbanen op ‘Oranje – Nassau’s- Oord”, kon de wedstrijd toch doorgaan. Vroolijk wapperden dan ook de vlaggen op de uitmuntende banen in het “Broeck”, die hiervoor in gereedheid waren gebracht, en niettegenstaande het weder zich niet gunstig liet aanzien, bewogen zich honderden rijders en rijderessen op de ijsbanen, en heerschte overal de grootste opgewektheid. Natuurlyk werd het genoegen eenigszins verminderd, door het insnijden van de schaatsen onder de groote waterplassen, die zich allengs op het ijs vormden, maar hierop was men voorbereid, Zesentwintig mannen boven de 16 jaren namen aan de wedstrijd deel. Onder hen waren vele flinke rijders, o.a. noemen wij slechts de heeren Schram, en gebr. Van Gijtenbeek. Schram was echter de held van de dag. Hij beschikt over reuzenkrachten, en vliegt op zijn gemak, zonder eenige inspanning of vermoeiing, den beste rijder voorbij. De uitslag kon dan ook niet twijfélachtig zijn, want in een heeten en langdurige kampstrijd werd de prijs, f. 20, — behaald door den heer MJL. Schram, leerling aan de Rijkslandbouwschool, de eerste premie f. 10, — door den heer N. van Gijtenbeek, en de tweede premie f 5, — door A. van Remmerde, allen te Wageningen . … … … … -Hierna had onmiddellijk een tweede hardrijderij van deelnemers plaats die uit den eersten wedstrijd waren uitgevallen. Hiervoor waren 8 mededingers. De eerste prijs f. 2, — werd gewonnen door W. Geurtsen te Wageningen, de tweede, f. 1,50 door J Karsch en de derde f. l,-door H. Zuideveld, beide alhier . … … … … … … Na de prijsuitrijking trok men in optocht niet vlaggen en vaandels, met het muziekcorps door het dorp naar het logement van Campman, waar menige dronk werd gewijd op de winnaars. Na afloop van het feest werden de overwinnaars in een zegenwagen geplaatst, die getrokken door 23) jongelingen, en voorafgegaan door het muziekcorps naar Wageningen vervoerd, waar ze bij aankomst weer een prachtige intocht kregen. Maar de vorst was nog niet helemaal verdwenen, want in de courant van 8 februari lezen we o.a. het volgende; -Renkum 1 Februari. Hoe slecht thans de ijsbanen zijn, de jeugd geniet nog steeds.. Zondag bewogen zich een aantal jongens en meisjes op de ijsbanen in het “Broek” … … .. Op een ander gedeelte der baan trok het onze aandacht, dat een afdeeling jongens eenen wedstrijd hadden georganiseerd, die waarlijk flink van stapel liep. Na een heeten kampstrijd werd de eerste prijs behaald door Hendrik Nijland, de eerste premie door Thomas van Remmerden, en de tweede premie door Frits van Wijk. Van eene prijsuitdeeling zagen wij echter niets, want de jongens verzekerden ons: “wij hebben maar voor de eer gereden “.
1890 Dan komen we in het jaar 1890, en wel in de maand december. Het was dat jaar voor de ware schaatsliethebber een winter om van te dromen. De winter was dat jaar al vroeg begonnen, en men verwachte dat de vorst nog wel enige tijd zou aanhouden. Dit althans volgens de Wageningse Courant van december 1890. -Van de meer dan schone gelegenheid om van het echte wintervermaak, het schaatsenrijden, te profiteren, wordt zoowel hier als elders een druk gebruik gemaakt. Wageningen, Renkum, en Rhenen bieden allen ruimte en gladde ijsbanen aan, en hardrijderijen zijn dan ook aan de orde van de dag. Hield in de vorige week de Wageningsche ijsclub “Gelria ” een hardrijdérij op haar ijsbaan langs de uiterwaarden en bereidde zij verleden maandagavond aanhare leden een ijsfeest, dat door lampions, een brandende teerton, bengaalse verlichting, vuurwerk en muziek opgeluisterd werd-

 

 

 

Dit artikel laat ons hier reeds een beetje van de sfeer van het schaatsenrijden proeven. En het is in het vervolg van bovenstaand artikel dat ik voor liet eerst iets vond van een Renkumse ijsvereniging. Want het artikel gaat verder; -Ook de onderlinge ijsvereniging Wageningen-Renkum heeft zich niet onbetuigd gelaten hare entréé betalende gasten het ijsvermaak naar hartelust te doen genieten. Daartoe gaf het uitgestrekte “Broek” nabij Oranje Nassau- Oord een overheerlijke gelegenheid. Thans in een ijsveld herschapen, vliegt en zwiert het op de gladde baan, allen in lustige opgewekte stemming, nog verhoogd door de tonen van een flinke muziek. Voor de uitgeschreven hardrijderij hadden zich een 34 stoere rijders aangemeld, die paarsgewijze hunne krachten, en behendigheid op de gladde baan meetten. De uitslag was, dat de eerste prijs, f. 25, — of een gouden medaille behaald werd door PV. van Dam, de 2 e prijs, f. 10, — of een zilveren medaille, door C. Neeb, en de 3 e prijs, f. 5, — of een geschenk door A. Remmerden. Allen van Wageningen. De commissie der ijsbaan, bestaande uit de heeren V Wijck, de Haas en Leygraaff uit Renkum, en Van Welder baron Rengers, P.v Gijtenbeek en A v.d. Ent uit Wageningen, hebben zowel voor de goede orde en de voorkomende wijze, waarop alles toeging, wel den dank van het publiek verdiend. – Tot zover dit eerste artikel uit de Wageningse Courant. Jammer dat de Renkumers het voor de prijzen lieten afweten. Maar u kunt er zeker van zijn dat er voor de prijzen van deze wedstrijd wel keihard gestreden zal zijn. Een bedrag van 25 gulden vertegenwoordigde in die jaren een kapitaal. Verder komen we in dit artikel al enige bekende namen uit het Renkumse verenigingsleven tegen. En de oplettende lezer zal hebben kunnen vaststellen, dat er ook toen al van sponsoring sprake was. Als een maatregel voor algemene veiligheid voor de deelnemers aan het ijsfeest, werd aanbevolen zich te voorzien van een houten bal, waaraan 10 a 12 meter gordijnkoord was bevestigd. Men moest het einde van het koord aan de pols bevestigen, en de bal stevig in de hand houden. Trof men nu het ongeluk om door het ijs te zakken, dan moest men de bal over het ijs werpen, om op deze wijze verbinding te maken met de redders. Als die er tenminste waren!
1897

Maar de naam van de IJsclub “Vooruit” komen we in dat jaar ook nog niet tegen. Wel wordt reeds gesproken over een “Onderlinge IJsvereniging Wageningen-Renkum. De naam die we zoeken vinden we voor het eerst in een artikel, opgenomen in “De Nederveluwe”, 21e jaargang, Donderdag 23 december 1897. Het is in het hier volgende artikel, dat er een verslag wordt gegeven van de eerste jaarvergadering van de IJsvereniging “Vooruit”. -De eerste jaarvergadering der ijsvereniging ” Vooruit ” werd vorige week woensdag gehouden. Uit het jaarverslag bleek, dat het aantal leden thans 40 bedraagt, terwijl 20 familiekaarten zijn uitgereikt. De ontvangsten bedroegen _f 125,90, de uitgaven fl 101, 75. Het batig saldo was f.24,15. Tot bestuurslid werd gekozen de heer F. Meinen, in de plaats van den heer Evers, die zich niet meer verkiesbaar kan stellen. Tot voorkoming van incidenten, zoals er zich vorig jaar één op de ijsbaan voordeed, zal het volgende artikel worden ingelast, in het reglement. “Elk lid dat weerspannig is jegens het bestuur, of zich niet onderwerpt aan de orders welke door het bestuur worden gegeven, kan onverwijld het lidmaatschap worden ontzegd, en wordt ook niet meer tegen betaling van entréé tot de ijsbanen der vereniging toegelaten. “Goedgevonden werd den heer Reijmers te verzoeken vergunning te geven tot afsluiting van de ondergelopen, uitgegraven weilanden, die men als de vorst invalt, tot prachtige ijsbanen kan inrichten. –

 

1905

We kunnen uit dit artikel dus concluderen, dat de ijsvereniging “Vooruit ” reeds een jaar bestond, men ook toen al problemen met incidenten op de baan had, en men evenals in dit verslagjaar, ook dit jaar in december de voorbereidingen voor het openen van de ijsbaan reeds in volle gang waren. Vervolgens lezen we in de Renkumse Courant van 16 december 1905 dat in de vergadering van de ijsvereniging “Vooruit” de heer F.C. Frowein tot voorzitter is gekozen. En het is de Oosterbeekse Courant die op 3 februari 1917 schrijft dat de ijsvereniging, “Vooruit” een nieuw bestuur heeft gekozen. De gekozen bestuursleden waren; Dhr. B. Ferwerda (voorzitter), Dhr. Manasse (secretaris) Dhr. V. d. Burgh (penningmeester en Dhr. Koning (bestuurslid).

 

1937

Maar het volgende artikel in de Oosterbeekse Courant van 17 april 1937 brengt pas de oplossing. We lezen; -Het veertigjarig bestaan der IJsvereniging “Vooruit”. Woensdag werd in de zaal van Hotel Rijnzicht bovenstaand feit herdacht. Allereerst des middags, alwaar voor de jeugd optrad Professor Antonium. Het bestuur kan tevreden zijn op de wijze waarop deze de kinderen niet goocheltoeren, poppenkast enz. heeft bezig gehouden. Hij wist op aardige ongedwongen wijze met de kinderen om te gaan. Een rijk gevarieerd programma heeft hij afgewerkt. Des avonds hadden vele leden van de uitnodiging om het veertig jarig bestaan te herdenken, gevolg gegeven, zodat de gehele zaal gevuld was. De voorzitter JJ Speelman heette allen hartelijk welkom en gaf daarna een beknopt overzicht vanaf de oprichtingsvergadering in 1896.- Op voorstel van het bestuur werd de heer F.Campman, één van de overgebleven oprichters, tot erelid benoemd. Dus geen honderd of honderd en twintig jaar bestaan, maar wel, de respectabele leeftijd van honderd en twee iaar . Misschien toch wel een reden om eens te denken aan zo,n ouderwets ijsfeest als in 1890. Met teertonnen, lampions en ons eigen vertrouwde Renkumse Fanfarecorps. Het bovenstaande waren slecht enkele grepen uit oude couranten uit die beginperiode. Maar ook de schrijver Wes Beekhuizen heeft in zijn boek “Groen was mijn dorp” ( 1973) nog veel herinneringen voor ons nagelaten. Ook hij noemt diverse attracties welke door de ijsclub werden georganiseerd. Ringsteken voor paren, priksleetje rijden, gekostumeerde wedstrijden, schaatsers met lampions enz. In zijn jeugd deden ook nog teertonnen dienst als verlichting. Als bestuursleden uit zijn jeugdjaren (1914 – 1920) noemt hij tandarts Speelman als voorzitter, Maantje Manasse als secretaris en Anton Ariéns van de steenoven als penningmeester. Overige bestuursleden waren de heren Bensink, Stroes, v. Aggelen en de schrijver Wes Beekhuizen.

1929

Het was in 1929 dat door de ijsclub wel een heel bijzonder schaats-festijn werd georganiseerd. Beekhuizen schrijft; -De ijsclub had toen een gecostumeerd ijsfeest georganiseerd op de baan langs de Melkdam. (De Melkdam was gelegen aan de oostzijde van het dorp, nu oprit N 225). Op die avond heeft het halve dorp zich over de ijsvloer bewogen in het een of ander vreemd pakje. De costumier Piet Schilder uit Arnhem kwam met een geweldige verzameling costuums naar Renkum maar hij was uitverkocht voor hij het wist. En naast die gehuurde pakjes krioelde het op de baan van de meest dolle creaties van sneeuwpoppen en Indianen tot Volendammers en Tirolers, Charley Chaplin en Veluwse boertjes en boerinnetjes, maar de meest indrukwekkende figuur was toch stellig de forse meesterzanger van Neurenberg die alsmaar imponerend do-sol-mi-dó neuriënd over de baan gleed- Ook de Oosterbeekse Courant van 16 februari 1929 geeft van dit ijsfeest een uitvoerig verslag. En zo werd er in de loop van de jaren op veel plaatsen in de uiterwaarden van ons dorp geschaatst. Elk jaar waren de plaatsen, afhankelijk van het hoge water wel verschillend. En die afhankelijkheid van de rivier was voor de ijsclub steeds weer een probleem. Totdat eindelijk een einde kwam aan deze afhankelijkheid. Dankzij de betrokkenheid van diverse instanties, kwam er uiteindelijk toestemming om een sluisje in de beek voorbij de Strang te bouwen, en had men de waterstand beter in de hand. Aan de Wilgenpas, (gelegen achter de supermarkt Groenwoudt) verscheen een clublokaal, en Renkum had een schitterende ijsbaan, vlakbij de dorpskem. Waar in dit artikel wordt gesproken over het “Broek”, wordt bedoeld het weiland omsloten door O.N.O., Kortenburgerlaan, – Onder de Bomen, Rijksstraatweg. Maar de aanleg van Rijksweg N 225 gooide ook hier weer roet in het eten, en men moest weer uitwijken. Dankzij de medewerking van de Stichting Oranje Nassau’s Oord, kon de ijsvereniging “Vooruit”, op dezelfde plaats waar ook in 1890 reeds de schaatssport kon worden bedreven, een schitterende ijsbaan aanleggen. Een ijsbaan waar Renkum trots op kan zijn.